Coğrafi İşaret Nedir? Nasıl Alınır, Kimler Kullanabilir?

Coğrafi işaret, belirli bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri nedeniyle bir yöreyle özdeşleşen ürünü gösteren işarettir. Coğrafi işaret tescili, bu ürünün adının hangi özellikleri taşıyan ürünlerde kullanılabileceğini belirler ve şartlara aykırı ticari kullanımlara karşı koruma sağlar.

Bir işletme açısından ilk soru, henüz tescil edilmemiş bir ürün için başvuru mu yapılacağı, yoksa mevcut bir coğrafi işaretin mi kullanılacağıdır. Önceden tescilli bir adı uygun ürününüzde kullanmak için kendi adınıza yeniden coğrafi işaret tescili yaptırmanız gerekmez. Bununla birlikte üretim yeri, hammadde, üretim yöntemi, ambalaj ve denetim şartlarını sağlamanız gerekir. Başka şehirde üretim yapmak, hazır ürünü başka şehirde satmak ve ürünü yeniden ambalajlamak da ayrı ayrı değerlendirilir. [1–3]

Coğrafi işaret neyi korur, hangi ürünler için alınabilir?

Coğrafi işaret koruması, ürün ile coğrafi kökeni arasındaki bağın ve bu bağı ifade eden işaretin korunmasına yöneliktir. Tescil belgesinde ürünün özellikleri ve üretim yöntemi açıklanır; böylece hangi ürünlerin tescilli adı taşıyabileceği belirlenir. Belgeye tarif yazılması, tarifi tek başına tescil ettirenin özel mülkiyetine dönüştürmez. Bununla birlikte ürünün sunumu, görünümü veya tanıtımı da tescilli ürünü yanıltıcı biçimde çağrıştırıyorsa hukuki incelemenin konusu olabilir.

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca gıda, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri coğrafi işaret korumasına konu olabilir. Dolayısıyla sistem yalnızca yiyeceklerden oluşmaz. Örneğin Hereke İpek Halısı, 1 numarayla mahreç işareti olarak tescillidir; belgesinde ipek malzeme, düğüm türü ve dokuma özellikleri belirlenmiştir. [1,12]

Her yöresel ad tescil edilemez. Ürün ile yöre arasındaki bağın gösterilememesi, adın ürünün genel adı hâline gelmiş olması, gerçek köken konusunda yanıltıcılık veya kanunda belirtilen diğer ret nedenleri başvuruyu engelleyebilir. Bitki çeşidi ya da hayvan ırkı adlarıyla karışıklık yaratan işaretler de ayrıca değerlendirilir. Bir adın bir şehirde uzun zamandır kullanılması, bütün tescil koşullarının sağlandığı anlamına gelmez. [1, SMK m.33–35]

Coğrafi işaret, marka ve patent arasındaki fark nedir?

Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırır. Coğrafi işaret, ürünün yöresel kökeniyle bağlantılı niteliğini, ününü veya özelliklerini gösterir; şartları sağlayan üretici ve pazarlamacıların ortak kullanımına açıktır. Patent ise kanuni koşulları sağlayan teknik buluşlara ilişkin korumadır. Bu nedenle coğrafi işaret başvurusu, yöresel ürünün patentini almak şeklinde tanımlanmamalıdır. [1, SMK m.4, 34, 44, 82]

İşletme kendi markasını kullanırken aynı ürün üzerinde, koşullarını sağladığı coğrafi işarete de yer verebilir. İşletme adının korunması bakımından marka tescili ve sağladığı haklar ayrıca değerlendirilmelidir.

Coğrafi işaret belgesi, organik ürün sertifikası veya gıda işletmesinin kayıt/onay belgesi yerine geçmez. Ürünün sağlıklı olduğu, diğer ürünlerden mutlaka üstün olduğu veya satışlarının artacağı yönünde sınırsız bir garanti de vermez. İşletmeye sağlayabileceği fayda; ürün kimliğinin açıklığa kavuşması, uygun üretimin ayırt edilmesi ve haksız kullanımlara karşı ortak bir koruma zemini oluşturulmasıdır. Gıda güvenliği ve etiketleme yükümlülükleri ayrıca devam eder. [1,3]

Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı arasındaki farklar

Menşe adı ve mahreç işareti, iki ayrı coğrafi işaret türüdür. Geleneksel ürün adı ise ayrı bir koruma kategorisidir. Temel fark, ürünün coğrafi alanla ilişkisinin niteliği ve üretim aşamalarının nerede gerçekleşmesi gerektiğidir. [1, SMK m.34]

Mahreç işareti, üretimin her yerde serbest olduğu anlamına gelmez. Hangi aşamanın nerede yapılacağını ilgili tescil belgesinden okumak gerekir. Hammadde başka yerden sağlanabilir mi, işleme bölge dışında yapılabilir mi, ambalajlama için yer şartı var mı sorularının cevabı ürün bazında değişir. [1–3]

Ankara’dan bir örnek olan Beypazarı Kurusu, 173 numarayla mahreç işareti olarak tescillidir. Güncel belgenin üretim koşulları bölümünde bütün üretim aşamalarının Beypazarı ilçesinde yapılması istenir. Belgenin kimlik kısmındaki coğrafi sınır satırı tek başına okunarak Türkiye’nin her yerinde üretim yapılabileceği sonucu çıkarılmamalıdır. [9]

Aydın İnciri ise 90 numarayla menşe adı olarak tescillidir. Belgesi Aydın ilinin ilçe ve köylerini kapsar; Sarılop çeşidi ve belirlenmiş ürün özellikleri esas alınır. Başka bir yerde yetiştirilen her Sarılop inciri bu nedenle Aydın İnciri adını taşıyamaz. [11]

Bir ürünün koruma türünü ve güncel şartlarını, TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalı üzerinden sicil kaydı ve tescil belgesini birlikte inceleyerek öğrenebilirsiniz. Başvuru kaydı, tamamlanmış tescille aynı anlama gelmez; değişiklik ilanları da kontrol edilmelidir.

Kimler coğrafi işaret başvurusu yapabilir?

Coğrafi işaret başvurusunu herkes kendi adına yapamaz. SMK m.36, başvuru hakkını belirli kişi ve kuruluşlara tanır:

• Ürünün üreticilerinden oluşan üretici grupları.
• Ürün veya kaynaklandığı coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları.
• Ürünle ilgili olarak kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını korumaya yetkili dernekler, vakıflar ve kooperatifler.
• Ürünün tek üreticisi bulunuyorsa, bu durumu ispatlayan ilgili üretici.

Belediyeler, ticaret ve sanayi odaları, borsalar ve kooperatifler bu kapsamda başvuru yapabilir; ancak ürünle veya coğrafi alanla ilgileri ve kanundaki şartlar değerlendirilir. Üretici grubu için belirli bir tüzel kişilik türü zorunlu değildir. [1,3]

Gerçek kişi veya şirket kendi adına tescil yaptırabilir mi?

Tek üretici olduğunu ispatlayabilen gerçek kişi veya şirket başvurabilir. Yalnızca ilk başvuran olmak, bölgede fabrika açmak veya ürünü kendi markasıyla pazarlamak bu sıfatı sağlamaz. Bir üretici grubunun içinde bulunmakla, tek başına başvuru yapabilmek de farklıdır.

Tescil belgesinde bir şirketin veya kurumun adının bulunması, ürün adının yalnızca ona ait olduğu anlamına gelmez. Tescil ettirenin görevi ile işareti kullanma hakkı birbirinden ayrıdır. Tescil ettiren, şartları sağlayan diğer üreticilerin kullanımını sırf kendisine rakip oldukları için engelleyemez; tescil kendisine münhasır kullanım hakkı vermez. [1, SMK m.36, 44/7]

Marka vekili veya avukatla çalışmak zorunlu mu?

Türkiye’de yerleşik kişiler işlemlerini kendileri yürütebilir; tüzel kişiler yetkilendirdikleri temsilcileri aracılığıyla işlem yapabilir. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan başvuru sahipleri bakımından Kurum nezdinde sicile kayıtlı vekille temsil zorunluluğu vardır.

Coğrafi işaret konusunda TÜRKPATENT önünde profesyonel vekil olarak temsil yetkisi marka vekiline aittir. Avukatlık sıfatı tek başına marka vekilliği yetkisi sağlamaz. Avukat; hukuki değerlendirme, ihtar, sözleşme, delil ve dava süreçlerinde görev alır. Hem avukat hem marka vekili olan kişi, her iki sıfatın yetki alanına giren işlemleri yürütebilir. [1, SMK m.2, 160]

Coğrafi işaret nasıl alınır? Başvuru aşamaları ve dosya hazırlığı

Coğrafi işaret başvurusu Türk Patent ve Marka Kurumuna, Elektronik Başvuru Sistemi (EPATS) üzerinden yapılır. Başvurudan önce ürünün tescile elverişli olup olmadığı ve mevcut kayıtlarla ilişkisi belirlenmelidir. [3]

Başvuru dosyasında ürünün adı, koruma türü, ürün grubu, ayırt edici özellikleri, gerekli hammadde bilgileri, coğrafi sınır, üretim yöntemi ve yöreyle bağlantı açıklanır. Kullanım biçimi, ambalaj ve etiketleme kuralları, denetim mercii ve denetimin nasıl yapılacağı da dosyanın parçalarıdır. [1–3]

Ürünün geçmişi ve ünü somut verilerle gösterilmelidir. Arşiv belgeleri, tarihli yayınlar, yerel üretim kayıtları, eski ticari belgeler ve bilimsel çalışmalar birbirini destekleyebilir. Teknik analiz, ürünün özelliklerini ortaya koyar; tarihsel kaynak, adın kullanımını ve yöreyle ilişkisini açıklayabilir. Her belge aynı şeyi ispatlamaz. Sadece yeni hazırlanmış bir tanıtım metniyle köklü bir yöresel ünün kanıtlandığı varsayılmamalıdır.

Coğrafi sınırın gerekçesi de açıklanmalıdır. Başvuru sahibinin faaliyet alanıyla ürünün gerçek coğrafi sınırı her zaman örtüşmez. Denetim planında hangi özelliğin kim tarafından, hangi yöntem ve sıklıkla kontrol edileceğinin gösterilmesi gerekir. Paketlemenin belirli bölgede yapılması isteniyorsa bunun ürünün özelliklerinin korunması, izlenebilirlik veya denetim gibi teknik gerekçeleri ortaya konulmalıdır. [1–3]

Coğrafi işaret tescili ne kadar sürer, 2026 ücreti nedir?

Her başvurunun aynı sürede sonuçlanacağını söylemek mümkün değildir. Dosyanın niteliği, teknik görüş ihtiyacı, eksiklikler, değişiklikler ve itirazlar toplam süreyi etkiler. Kanundaki üç aylık yayıma itiraz süresi, başvurunun üç ayda tescil edileceği anlamına gelmez.

Başvurudaki kimlik bilgileriyle ilgili eksiklik ve hatalar için kural olarak bir ay, diğer eksiklikler için üç ay öngörülür. Diğer eksikliklerde süresinde talep edilmesiyle en fazla iki defa üçer aylık ek süre verilebilir. Kimlik bilgilerinin hiç bulunmaması hâli ayrıca düzenlenmiştir. Somut dosyada esas alınacak süre, ilgili hüküm ve Kurum bildirimi birlikte okunarak belirlenmelidir. [2, Yönetmelik m.36]

2026 resmî TÜRKPATENT ücretleri

Başvuru ve tescil kalemlerinin ikisi de 2026 tarifesiyle ödenirse bu iki kalemin toplamı 1.370 TL olur. Bu tutar toplam hizmet bedeli değildir. Teknik analiz, araştırma, dosya hazırlığı, marka vekilliği, hukuki danışmanlık ve sonraki denetim giderleri ayrıca doğabilir. Kamu kurum ve kuruluşlarının itirazlarında SMK m.40/3’teki ücret istisnası da gözetilir. [1,4]

Tescil kaç yıl geçerlidir?

Coğrafi işaret tescili için markalardaki gibi on yıllık yenileme sistemi bulunmaz. Koruma belirli bir yılın sonunda kendiliğinden sona ermez. Buna karşılık sicil şartları, denetim ve tescil sonrası sorumluluklar devam eder; hükümsüzlük veya kanunda düzenlenen terkin nedenleri ortaya çıkabilir. [1, SMK m.43, 49–52]

Coğrafi işareti kimler kullanabilir? Üretim ve satış şartları

Tescilli coğrafi işareti, sicildeki şartlara uygun ürünün üretim veya pazarlamasında faaliyet gösterenler kullanabilir. Adın tescil edilmiş olması, kullanımı yalnızca başvuru sahibine bırakmaz. Fakat yörede işletme açılması veya tarifin öğrenilmesi de tek başına kullanım hakkı sağlamaz. [1, SMK m.46]

İzin, bildirim, kayıt ve denetim aynı işlem mi?

Bu kavramların işlevi farklıdır. Tescile uygunluk, kullanımın maddi temelidir. Bildirim, ilgili işletmenin faaliyetinin tescil ettirene iletilmesidir. Kayıt, bu işletmenin güncel faaliyet listesine alınmasıdır. Denetim ise üretimin ve kullanımın sicile uygunluğunun kontrolüdür.

Genel sistem, tescil ettirenin dilediğine verdiği ve dilediğinden esirgediği bir marka lisansı biçiminde işlemez. İşletmenin kendi faaliyetine uygulanacak bildirim ve denetim düzenini öğrenmesi, gerekiyorsa uygunluğunu belgelemesi gerekir. Tescil ettiren denetim masraflarını talep edebilir; bu, coğrafi işaret üzerinde özel bir lisans hakkı satılmasıyla aynı değildir. [1, SMK m.44/7, 46, 49/5, 148]

Üretici ile yalnızca satış yapan işletmenin yükümlülükleri

Uygulama Yönetmeliği m.44/1 uyarınca üreticiler ile üretici olmayıp tedarik zincirinde ürünün tescile konu özelliklerini etkileyen pazarlama işletmeleri tescil ettirene bildirimde bulunur. Tescil sırasında faaliyet gösterenler için süre, tescilin Bülten’de yayımını izleyen altı aydır. Sonradan başlayanlarda süre, üretim veya pazarlama faaliyetine başlama tarihinden itibaren altı aydır.

Yalnızca satış yapanların tescil ettirene bildirim zorunluluğu bulunmaz. TÜRKPATENT’in denetim kılavuzu da yalnızca satış yapan perakende noktalarının bu istisnasını açıklar. Bu istisna; sahte ürün satılmasına, ambalajdaki bilgilerin değiştirilmesine veya ürünün kökeni hakkında yanıltıcı reklam yapılmasına izin vermez. [2,5]

Ürünü kesen, olgunlaştıran, karıştıran, yeniden işleyen veya farklı koşullarda paketleyen işletmenin faaliyeti ise ayrıca incelenir. Özellikle tescilli özelliklere etki varsa işletme kendisini yalnızca satıcı olarak değerlendirmemelidir. Altı aylık bildirim süresi de bu süre boyunca uygunsuz ürün üretme hakkı vermez; ürünün uygunluğu kullanımın başından itibaren aranır.

Başka şehirde üretmek ile başka şehirde satmak arasındaki fark

Üretim yerinin sınırlı olması, uygun üretilmiş ürünün satışının da o şehirle sınırlı olduğu anlamına gelmez. Ürün; sicildeki muhafaza, taşıma, ambalajlama ve diğer koşullar korunarak başka şehirlerde veya internet üzerinden satılabilir. Buna karşılık tescil belgesinin belirli alanda yapılmasını istediği bir işlemin başka şehre taşınması kullanım hakkını etkiler. [1–3]

Ankara Simidi, 235 numaralı mahreç işaretidir. Resmî belge, uygun kâğıt ambalajla coğrafi sınır dışında satışa sunulmasını ele alır. Aynı belge, hamurun soğuk zincirle veya dondurularak başka yere gönderilmesinin ayırt edici özelliği bozacağını belirterek ürünün üretildiği yerde pişirilmesini ister. Böylece hazır ürünün satışı ile hamurun taşınıp başka yerde pişirilmesinin farklı olduğu görülür. [10]

Sadece tarife uymak yeterli mi?

Hayır. Tarifin yanında hammadde kaynağı, coğrafi alan, kullanılan teknikler, ürünün ölçülebilir özellikleri ve denetim koşulları da önem taşıyabilir. Bir ürünün aynı tada sahip olduğu veya aynı ustadan öğrenildiği iddiası, sicildeki yer şartını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Başka şehirde üretime geçmeden önce belgenin özellikle coğrafi alanda yapılması gereken işlemler bölümüne bakılmalıdır. [1–3]

Kendi markamla satabilir veya yeniden ambalajlayabilir miyim?

Kendi markanız ile coğrafi işaret aynı ürün üzerinde birlikte kullanılabilir. Tescilli ad, kendi markanız, resmî amblem ve varsa ürüne özgü logo birbirinden farklı işlevlere sahiptir. Etiket, hangi işletmenin üretici veya paketleyici olduğunu ve coğrafi işaretin hangi ürüne ilişkin bulunduğunu doğru göstermelidir.

Yeniden ambalajlamada ise otomatik bir serbestlikten söz edilemez. Önce şu noktalar incelenmelidir:

• Sicilde paketleme yeri, malzemesi veya yöntemi bakımından şart bulunup bulunmadığı.
• İşlemin ürünün nem, doku, aroma, olgunluk veya diğer tescilli özelliklerini değiştirip değiştirmediği.
• Üretici, tedarikçi ve parti bağlantısının belgelerle izlenebilir kalıp kalmadığı.
• Yeni etikette tescilli adın, amblemin, varsa ürün logosunun ve zorunlu bilgilerin doğru kullanılıp kullanılmadığı.
• İşletmenin yaptığı işlemin bildirim ve denetim yükümlülüğü doğurup doğurmadığı.

Örneğin Aydın İnciri belgesinin kullanım bölümünde ürün logosu, menşe adı amblemi, üreticiye ilişkin belirtilen kimlik veya marka bilgileri ve parti numarası yer alır. Satıcının yalnızca kendi logosunu taşıyan yeni bir ambalaj hazırlaması, bu koşulların yerine geçmez. Üreticinin kendi markası ve sözleşmesel hakları da ayrıca gözetilmelidir. [1–3,11]

Coğrafi işaretli malzemeyi farklı bir ürünün içinde kullanabilir miyim?

Coğrafi işaretli bir malzemenin kullanılması, ortaya çıkan yeni ürünü kendiliğinden coğrafi işaretli yapmaz. Örneğin uygun Aydın İnciri kullanılarak hazırlanan bir kekte, malzemeye ilişkin doğru ve kanıtlanabilir bir açıklama yapılması ile kekin kendisinin coğrafi işaret tescilliymiş gibi sunulması farklıdır.

Bu tür kullanımda malzemenin gerçekten belirtilen ürün olması, tedarik belgeleriyle izlenebilmesi ve etiketin bütününün tüketiciyi yanıltmaması gerekir. Malzeme adının öne çıkarılması, gıda etiketleme mevzuatındaki miktar bildirimi kurallarını da gündeme getirebilir; Yönetmeliğin 7 ve 25. maddeleri ile Ek-5’teki kurallar ve istisnalar birlikte incelenmelidir. Yeni ürün üzerine amblemin, bütün ürün tescilliymiş izlenimi verecek biçimde konulması uygun değildir. Değerlendirme, sicil belgesi ve somut etiket üzerinden yapılmalıdır. [1,20]

AB pazarına sunulacak işlenmiş ürünlerde ayrıca AB’nin coğrafi işaretli bileşen kullanımına ilişkin özel hükümleri incelenir. Bu hükümlerdeki şartlar ve bildirim düzeni, Türkiye’deki bütün kullanımlara doğrudan uygulanacak ulusal kurallar olarak kabul edilemez. [16,18]

Coğrafi işaret amblemi ambalajda, menüde ve internette nasıl kullanılır?

Tescilli menşe adı ve mahreç işaretiyle birlikte ilgili resmî amblemin kullanılması zorunludur. Amblem, ürünün tescilli koruma türünü tüketiciye gösterir. İnternetten indirilebilmesi, indiren işletmenin kullanım koşullarını sağladığını kanıtlamaz. [1,6]

Ambalaj hazırlanırken doğru koruma türüne ait resmî görsel kullanılmalıdır. Amblemin şekli, rengi ve yazıları keyfî olarak değiştirilemez; çapı 15 milimetreden küçük olamaz. Ambalajdaki diğer bütün unsurlar yalnızca siyah, yalnızca beyaz veya siyah-beyaz ise amblem de siyah-beyaz kullanılabilir. Türkiye’de piyasaya sunulan ürünlerde Türkçe amblem kullanılır; dış ticarette yabancı dil tercih edildiğinde Kurumun yayımladığı yabancı dil karşılıkları kullanılabilir. [6]

Tescilli ürün adı ile işletmenin markası okunabilir ve yanıltıcı olmayan bir düzen içinde yer alabilir. Sicil, ayrıca ürüne özgü logo veya özel kullanım şekli öngörüyorsa bunlara da uyulmalıdır. İşletmenin kendi markası, resmî amblemin yerine geçmez.

Ürüne veya ambalaja amblem konulamıyorsa

Ürünün niteliği nedeniyle işaret ve amblem ürünün kendisinde veya ambalajında kullanılamıyorsa, işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur. Restoranın menüsü, vitrini veya uygun bir görünür alanı, somut ürüne göre kullanılabilecek yerlerdir. Ancak bu görünüm, işletmenin bütün ürünlerinin coğrafi işaretli olduğu izlenimi vermemelidir. [1, SMK m.46; 6]

Geleneksel ürün adında farklı bir kural vardır: Amblemsiz kullanım SMK’nın bu koruma hükümlerine tabi değildir. Bu durum diğer etiketleme, tüketicinin korunması ve haksız rekabet kurallarının uygulanmayacağı anlamına gelmez. Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalarla korunan yabancı coğrafi işaretlere ilişkin amblem istisnası da ayrıca değerlendirilir. [1,6]

İnternet sitesi, pazaryeri ilanı ve sosyal medya

Coğrafi işaretin ticari kullanımı ambalajla sınırlı değildir. Ürün başlığı, ilan açıklaması, görsel, reklam ve menüdeki kullanım da incelenebilir. Çevrim içi satışta ilanın, gerçekten gönderilen ürünü doğru tanıtması gerekir. Tescilli adı ilan başlığına yazıp farklı nitelikte ürün göndermek veya uygunluk bulunmadığı hâlde amblemli görsel kullanmak ihlal değerlendirmesine konu olabilir. [1, SMK m.44, 53]

Uygun ürünü satan işletme; tedarikçi ve parti kayıtlarını saklamalı, ürünün özel saklama koşullarını korumalı ve görseldeki ambalajla satışa konu ürünün uyumunu kontrol etmelidir. Üreticinin tescilli ad kullanması, satıcının kendi açıklamasındaki her iddianın doğru olduğunu göstermez.

“Usulü”, “tarzında” veya “tipinde” yazmak yeterli mi?

Bu kelimelerin eklenmesi kullanımı kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. SMK m.44 ve 53, bu tür açıklamalarla yapılan yanıltıcı kullanım, taklit ve çağrıştırmayı da kapsar. Gerçek üretim yerinin küçük harflerle açıklanmış olması veya amblemin kullanılmaması da tek başına ihlali ortadan kaldırmaz.

Bununla birlikte her yöre adının, her yemek tarifinin veya her benzer ifadenin aynı sonuca bağlanması doğru değildir. Tescilli tam ad, korunmayan genel ürün adı bölümü, ürünler arasındaki ilişki ve tüketicide oluşan algı birlikte değerlendirilir. Bir yer adının gerçek adresi belirtmek için kullanılmasıyla, uygun olmayan ürünü tescilli yöresel ürün olarak tanıtması aynı durum değildir. [1, SMK m.44/5–6, 47, 53]

Kullanımı kim denetler? Uygunsuzluk çıkarsa ne olur?

Coğrafi işaretin sicile uygun kullanımını, sicilde belirtilen ve TÜRKPATENT tarafından yeterliliği onaylanan denetim mercii kontrol eder. Denetim yalnızca üretim tesisinde yapılmaz; piyasaya arz, dağıtım ve piyasadaki kullanım da kapsamda olabilir. Ürüne özgü denetim sıklığı ve kriterler tescil belgesinde bulunur. [1,2,7]

Denetim raporları, tescilin Bülten’de yayımlandığı tarihten itibaren yılda bir Kuruma sunulur. Bu rapor takvimi, her ürünün yalnızca yılda bir kez denetleneceği anlamına gelmez; sicil daha sık denetim öngörebilir. Şikâyette Kurum daha erken rapor isteyebilir. Denetim giderleri denetlenenlerden talep edilebilir. [1, SMK m.49]

Ürün veya kullanım uygunsuzluğu saptandığında, uygunsuzluğun giderilmesi, tescilli adla kullanımın durdurulması ve şartlarına göre hukuki ya da idari başvurular gündeme gelebilir. Her uygunsuzluk için aynı yaptırımın otomatik uygulanacağı söylenemez.

Denetim raporlarında saptanan eksikliklerin verilen altı aylık sürede giderilmemesi veya denetim faaliyetinin usulüne uygun yürütülmediğinin tespit edilmesi hâlinde, SMK m.43’teki tescil ettirenin değiştirilmesine ilişkin süreç uygulanır. Uygun yeni sorumlu bulunamaması, sicilden terkin sonucuna kadar ilerleyebilir. Tarım ve Orman Bakanlığının gıda denetimleri ve diğer kamu denetimleri bu sistemden ayrıdır; coğrafi işaret denetimi bunların yerini almaz. [1, SMK m.43, 49; 5]

Coğrafi işaret ihlalinde ihtar, dava ve tazminat

Tescil şartlarını taşımayan ürünlerde adın veya amblemin ticari kullanılması, tescilli ürünü yanıltıcı biçimde çağrıştırma, ürünün kökeni veya özellikleri hakkında gerçeğe aykırı açıklamalar ihlal oluşturabilir. Tescil ettiren ve kanunda belirtilen şartlarla kullanım hakkı sahipleri hakların korunmasını isteyebilir. [1, SMK m.44, 53]

Deliller nasıl hazırlanmalı?

İlk adım, karşı tarafın kullandığı ifadeyi güncel sicille karşılaştırmaktır. Ambalaj ve etiket örneği kullanım biçimini; ürün numunesi teknik özellikleri; fatura ve sipariş kaydı satışı ve satıcıyı; internet ilanı reklamın içeriğini; üretim ve sevk belgeleri ise kaynağı ve tedarik zincirini gösterebilir.

İnternet içeriği değişebileceği için URL, tarih, satıcı bilgisi, ürün görseli ve açıklama birlikte korunmalıdır. Gerekirse noter tespiti veya mahkemeden delil tespiti istenir. Bir ekran görüntüsü, ürünün gerçekten nerede üretildiğini veya teknik şartlara aykırılığını her zaman tek başına kanıtlamaz; ürün incelemesi ve bilirkişi değerlendirmesi gerekebilir. [1, SMK m.150/3; 21]

Kim dava açabilir? Kullanıcı için noter bildirimi

Tescil ettirenin başvuru konumu ile yalnızca kullanım hakkına sahip kişinin dava açma koşulları farklıdır. Kullanım hakkı sahibi, ihlali tescil ettirene noter aracılığıyla bildirerek dava açmasını talep eder. Tescil ettiren talebi kabul etmezse veya bildirimden itibaren üç ay içinde dava açmazsa kullanıcı, bildirimi ekleyerek dava açabilir; açılan dava tescil ettirene ihbar edilir.

Ciddi zarar tehlikesi varsa kullanım hakkı sahibi bu süreyi beklemeden ihtiyati tedbir isteyebilir. Tedbir kararı verilirse davanın açılması için de üç aylık sürenin dolması beklenmez. Tescil ettirene yapılacak bu bildirim, ihlali gerçekleştiren rakibe gönderilen ihtarnameden farklıdır. [1, SMK m.53/2]

Mahkemeden hangi taleplerde bulunulabilir?

Somut olaya göre ihlalin tespiti, önlenmesi, durdurulması ve sonuçlarının giderilmesi; ihlalli ürünlere ve kanundaki sınırlar içinde üretim araçlarına el konulması; işaretlerin silinmesi veya son çare olarak imha; koşulları varsa maddi zarar ile ürünün itibarına verilen zararın giderilmesi ve kararın ilanı değerlendirilebilir. Devam eden satış veya reklamın geçici olarak durdurulması için ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir otomatik verilmez; hak ve ihlal ihtimali, zarar tehlikesi ve gerektiğinde teminat değerlendirilir. [1, SMK m.149–150, 159]

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adlarında manevi tazminat istenemez. Ayrıca SMK m.151’deki özel yoksun kalınan kazanç düzenlemesi bu ihlallerde uygulanmaz. Marka davalarındaki varsayımsal lisans bedeli veya ihlal edenin net kazancı yöntemleri, coğrafi işaret için otomatik hesap yöntemi olarak kullanılamaz. Maddi talebin dayanağı, zararı kimin yaşadığı ve ispatı ayrıca gösterilmelidir. [1, SMK m.149/4, 151/6]

İhlal davalarında görevli mahkeme fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesidir; ihtisas mahkemesi bulunmayan yerlerde HSK görevlendirmesi dikkate alınır. Yer bakımından yetki somut uyuşmazlığa göre belirlenir. Para ödenmesine ilişkin ticari tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk da değerlendirilmelidir; salt kullanımın durdurulması talebiyle tazminat talebinin usulü aynı kabul edilmemelidir. [1, SMK m.156; 22]

Dava öncesi tedbir alındığında uygulama ve esas davayı açma süreleri ayrıca önemlidir. HMK m.393/1 uyarınca kararın uygulanması, tedbir isteyen tarafa tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde talep edilmelidir. HMK m.397/1 uyarınca ise uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde esas dava açılmalı; dava açıldığına ilişkin evrak kararı uygulayan memura verilerek dosyaya konulmalı ve karşılığında belge alınmalıdır. Bu işlemler yerine getirilmezse tedbir kendiliğinden kalkar. Dava şartı arabuluculukta, arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar iki haftalık dava açma süresi işlemez; bu düzenleme bir haftalık uygulama talebi süresini durdurmaz. [21]

Her usulsüz kullanım suç mudur?

Hayır. Coğrafi işaret ihlali tek başına otomatik olarak marka suçu sayılmaz. SMK m.30’daki marka suçlarının koşulları coğrafi işaret kullanımına aynen taşınamaz. Olay ayrıca bir marka hakkını ihlal ediyor, haksız rekabet suçunun unsurlarını taşıyor veya başka bir ceza hükmüne giriyorsa o hüküm ayrı değerlendirilir.

Gıda güvenliği ve etiketleme aykırılıkları için Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili il veya ilçe müdürlüklerine başvuru ya da Alo 174 Gıda Hattına ihbar; yanıltıcı ticari reklamlarda Ticaret Bakanlığı Reklam Kuruluna başvuru değerlendirilebilir. Coğrafi işaret hakkına dayalı ihlalin durdurulması ve tazminat talepleri ise görevli hukuk mahkemesinde ileri sürülür. Bir mercie şikâyet edilmesi, diğer yolların koşullarını kendiliğinden sağlamaz. Coğrafi işaret kullanımına eşlik eden haksız rekabet ve ticari uyuşmazlıklar ayrıca incelenmelidir. [1,20,22,23]

Kendisine ihtar gelen işletme de önce hangi tescile, hangi ürüne ve hangi kullanıma dayanıldığını kontrol etmelidir. Fatura, tedarik ve uygunluk belgeleri toplanmalı; talep edilen kullanım yasağı, sicilin koruma kapsamı ve varsa önceki haklarla karşılaştırılmalıdır.

Coğrafi işaret ile marka çatışırsa ne olur?

Tescilli coğrafi işaretten oluşan veya bu işareti içeren marka başvuruları, ilgili mal ve hizmetler yönünden tescil engeliyle karşılaşabilir. Coğrafi işaretin tescilinden sonra yapılan ve SMK m.48 kapsamına giren başvuru reddedilir; tescil gerçekleşmişse hükümsüzlük davası gündeme gelebilir. İnceleme yalnızca iki adın harflerini karşılaştırmakla bitmez; ürün ilişkisi ve kullanımın anlamı da önemlidir. [1, SMK m.5/1-i, 48]

Önceki marka bakımından farklı bir değerlendirme gerekir. Coğrafi işaret korunmadan önce iyiniyetle tescil edilmiş veya kullanım hakkı iyiniyetle kazanılmış aynı ya da benzer marka için SMK m.48/2’de özel koruma vardır. Önceki markanın itibarı, ünü ve kullanım süresi de sonraki coğrafi işaret başvurusuna itirazda önem taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca bugünkü sicile bakmak yetmez; başvuru, tescil, koruma ve kullanım tarihleri birlikte incelenmelidir. [1, SMK m.48/2–3]

Uygun ürünün ambalajında kendi markasıyla coğrafi işareti yan yana kullanan işletme ile coğrafi işareti kendisine ait tekel hakkı gibi tescil ettirmeye çalışan işletmenin konumu farklıdır. Konunun marka boyutu için marka hukuku uyuşmazlıkları ayrıca ele alınmalıdır.

Coğrafi işaret devredilebilir veya lisanslanabilir mi?

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkı; marka gibi devir, lisans, haciz veya teminat işlemine konu edilemez. Buna karşılık sicilde tescil ettirenin değiştirilmesi mümkündür. Bu işlem, kanundaki başvuru hakkı ve denetim koşullarını sağlayan yeni kişi veya kuruluşun sorumluluğu üstlenmesiyle ilgilidir. Özel kullanım tekeli satılması anlamına gelmez. [1, SMK m.43, 148/1]

UYAP’ta doğrulanan kararlar hangi ayrımları gösteriyor?

Doğrudan emsal: Coğrafi işaret içeren marka başvurusu

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 12.03.2025, E.2024/3022, K.2025/1741. Kararda, daha önce tescilli coğrafi işareti içeren sonraki marka başvurusunun belirli süt ve süt ürünü malları bakımından reddi değerlendirilmiştir. Coğrafi işarete eklenen “-ino” unsurunun işaretleri yeterince uzaklaştırmadığı ve önceki markalara dayanmanın sonraki başvuru için kendiliğinden kazanılmış hak sağlamadığı yönündeki karar onanmıştır.

Bu karar, ambalajda hukuka uygun bilgilendirme yapmaktan farklı olarak, coğrafi işaret içeren yeni bir marka tescili istenmesi sorununa doğrudan ilişkindir. Buradan önceki bütün markaların geçersiz olduğu sonucu çıkarılamaz. [13]

Yakın emsal: Ürün görünümü ve eski mevzuat dönemi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 11.03.2010, E.2008/10674, K.2010/2689. İthal edilmek istenen halılara ilişkin uyuşmazlıkta, ürünlerin karakteristik desen ve motifleri bilirkişi incelemesiyle değerlendirilmiş; 555 sayılı KHK kapsamında coğrafi işaret hakkına tecavüz ve haksız rekabet kabulü onanmıştır. Kararda ayrıca marka hakkına tecavüz talebiyle coğrafi işaret değerlendirmesinin farklı sonuçlanabildiği görülmektedir.

Karar yürürlükten kalkmış mevzuata dayandığı için güncel uyuşmazlıklarda yakın emsal niteliğiyle kullanılmalıdır. Bugün yalnızca adın yazılıp yazılmadığına bakmanın yetersiz kalabileceğini gösterir; her motifin, görünümün veya tarifin münhasır hakla korunduğu anlamına gelmez. [14]

Yakın emsal: Yer adı üzerinde tekel ile yanıltıcı kaynak bilgisi

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 04.06.2026, E.2025/5880, K.2026/3258. Kararda, markalardaki ortak coğrafi yer adının tek başına bir kişinin tekeline bırakılamayacağı ve somut markalar arasında bu nedenle karıştırılma ihtimali bulunmadığı değerlendirilmiştir. Bununla birlikte, suyun markada anılan dağdan elde edilmemesi nedeniyle coğrafi kaynak hakkında yanıltıcılık ayrı incelenmiş; ilgili mallar ve hizmetler bakımından kısmi hükümsüzlük ve YİDK kararının kısmen iptali sonucu onanmıştır.

Bu karar, tescilli coğrafi işaretin kullanım şartlarına ilişkin doğrudan karşıt emsal değildir. Bir yer adının ortak kullanıma açık olması ile ürünün kaynağı hakkında yanıltıcı bilgi verilmesi arasındaki farkı gösteren yakın emsaldir. [15]

Bu çalışma kapsamında yapılan UYAP araştırmasında, aynı hukuki koşullarda doğrudan karşıt sonuca ulaşan bir kararın tam metni doğrulanamamıştır. Bu tespit, karşıt karar bulunmadığı veya bütün uyuşmazlıkların aynı sonuçlanacağı anlamına gelmez.

Başvuruya itiraz, ret kararı ve hükümsüzlük yolları

Yayımlanan başvuruya itiraz ile tescilden sonra hükümsüzlük istemek farklı işlemlerdir. Kurum içindeki inceleme ve mahkeme aşamaları da birbirinin yerine geçmez.

Yayıma itiraz; coğrafi işaret koşullarının yokluğu, başvuru hakkına ilişkin sorunlar, dosyadaki kanuni şartların karşılanmaması veya önceki markanın korunması gibi kanunda belirtilen nedenlere dayanabilir. İtirazın gerekçelendirilmesi ve gerekiyorsa ücretin süresinde ödenmesi gerekir. Başvuru sahibinin itiraza görüş bildirme süresi, Yönetmelik uyarınca bildirimden itibaren bir aydır. [1,2,8]

Başvurunun kimlik bilgilerinin bulunmaması gibi bir nedenle yapılmamış sayılması, esas bakımından ret kararından farklıdır. Bu kararlara bütün ret ve itiraz hükümleri otomatik uygulanmaz. Kurumun işlemi ve bildirimin dayanağı ayrıca okunmalıdır. [1, SMK m.38/2]

Hükümsüzlük ile hakkın sona ermesi arasındaki fark

Tescil koşullarının veya başvuru ehliyetinin bulunmaması ve denetimin kanuna uygun yürütülmemesi gibi nedenlerle hükümsüzlük istenebilir. Dava sicilde tescil ettiren olarak görünen kişiye karşı açılır; TÜRKPATENT bu hükümsüzlük davasında taraf gösterilmez. Hükümsüzlük kural olarak korumanın hiç doğmamış sayılması sonucunu doğurur; kanundaki istisnalar saklıdır. [1, SMK m.50–51]

Tescil ettirenin sorumluluktan vazgeçmesi veya gerekli şartları sürdürememesi ise farklı bir süreçtir. Vazgeçme ilanından sonra, uygun yeni bir tescil ettirenin sorumluluğu üstlenmesi için üç aylık imkân bulunur. Şartlar gerçekleşmezse sicilden terkin gündeme gelir. Dolayısıyla bir kurumun artık tescili takip etmek istememesi, bütün üreticilerin ortak korumasını aynı gün ortadan kaldırmaz. [1, SMK m.43, 52]

Türkiye’deki tescil yurt dışında ve Avrupa Birliği’nde koruma sağlar mı?

Türkiye’de alınan tescil, bütün ülkelerde kendiliğinden koruma sağlamaz. Hedef ülkedeki sistem ve varsa uluslararası anlaşmalar ayrıca incelenmelidir. Türkiye tescili, AB başvurusunda adın kaynak ülkede korunduğuna ilişkin dayanak olabilir; AB tescil incelemesinin yerine geçmez. [16–19]

Tarım ve gıda ürünleri, şarap ve distile alkollü içkilerde temel düzenleme (AB) 2024/1143 sayılı Tüzük’tür. AB düzeyindeki tescil sürecini Avrupa Komisyonu yürütür. Gıda ve tarım ürünleri ile şarapta PDO/PGI; distile alkollü içkilerde GI; geleneksel özellikler bakımından ise ayrı TSG sistemi söz konusudur. [16]

Bu alanda esas başvuru sahibi, ilgili ürün üzerinde çalışan uygun üretici grubudur; belirli koşullarda tek üretici istisnası vardır. Türkiye kaynaklı ürünler için başvuru, uygun üretici grubu veya özel koşulları sağlayan tek üretici tarafından doğrudan Avrupa Komisyonuna ya da Türkiye’nin yetkili makamları aracılığıyla sunulabilir. Türkiye’de tescil ettiren oda, borsa veya belediyenin AB’de de otomatik olarak başvuru sahibi olduğu kabul edilemez. Avrupa Komisyonunun 10 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre, üretici grubu tanımını karşılamayan kuruluşun Türkiye’deki sıfatı yeterli değildir. Başvurunun yetkili makam üzerinden gönderilmesi de uygun başvuru sahibi bulunması gereğini ortadan kaldırmaz. [16, m.14/2; 18]

El sanatları ve endüstriyel ürünlerde ise (AB) 2023/2411 sayılı Tüzük kapsamındaki sistem 1 Aralık 2025’ten beri uygulanmaktadır. AB düzeyinde yetkili kurum EUIPO’dur. Türkiye gibi üçüncü ülkelerden başvurular, uygun başvuru sahibi tarafından doğrudan veya yetkili makam aracılığıyla EUIPO’ya sunulabilir; elektronik başvuru için GIportal kullanılır. [17,19]

İhracat öncesinde yalnızca tescil haberine bakılmamalı; ilgili sicildeki durum, ürün şartnamesi, etiketleme ve denetim koşulları kontrol edilmelidir. Tarım ve gıda kayıtları için eAmbrosia, ilgili coğrafi işaret kayıtlarının araştırılması için GIview kullanılabilir. [16,19]

İşletmeler için altı varsayımsal uygulama örneği

Aşağıdaki örnekler, hukuki ayrımları açıklamak amacıyla oluşturulmuştur. Sonucu belirleyen, her ürünün güncel sicili ve işletmenin gerçek faaliyetidir.

1. Başka şehirde Beypazarı Kurusu üretmek. İzmir’deki işletmenin aynı tarifi uygulaması yeterli olmaz. Tescil belgesindeki bütün üretim aşamalarının Beypazarı’nda gerçekleşmesi koşulu belirleyicidir. Sonucu değiştirecek belge, ürünün güncel tescil belgesi ve varsa kesinleşmiş değişiklikleridir. [9]

2. Uygun ürünü internetten satmak. Satıcı, tescile uygun hazır ürünü üreticisinden alıp özelliklerini koruyarak pazarlayabilir. Yalnızca satış yaptığı için bildirim istisnasından yararlanabilir; ancak ürünün gerçekliği, ilanı ve muhafazası bakımından sorumluluğu sürer. Fatura, parti bilgisi ve tedarik kayıtları önemlidir. [1,2,5]

3. Ürünü kendi markalı kutusuna koymak. Kendi marka kullanımı mümkün olabilir; yeniden paketleme ise ayrıca değerlendirilir. Sicildeki paketleme şartları, ürün özelliklerine etki ve yeni etiket belirleyicidir. Tedarikçinin sözlü onayı, bütün bu koşulların yerine geçmez. [1–3]

4. Restoranda tescilli adı menüye yazmak. Servis edilen ürünün tescil şartlarını sağlaması gerekir. Hazır uygun ürün tedariki ile restoranda ürünü baştan üretmek farklıdır. Menüde kullanılan ad, amblem düzeni, tedarik faturaları ve gerçek hazırlama işlemleri birlikte incelenir. [1,6]

5. Uygun olmayan ürüne “… usulü” eklemek. Bu ek, tescilli adı çağrıştıran yanıltıcı kullanımı otomatik olarak hukuka uygun yapmaz. Tescilli tam ad, ürün benzerliği ve ambalajın bütününün oluşturduğu algı değerlendirilir. [1, SMK m.44, 53]

6. Coğrafi işaretli incirle kek hazırlamak. Malzemenin doğru adını belirtmek ile kekin kendisini coğrafi işaretli göstermek farklıdır. Gerçek malzemenin tedariki, reçete, gerekiyorsa miktar bilgisi ve etiketin sunumu sonucu etkiler; AB’ye ihracatta ayrıca AB bileşen kuralları incelenir. [1,16,20]

Coğrafi işaret hakkında sık sorulan sorular

1. Coğrafi işaret almak için şirket kurmak zorunlu mu?

Hayır. Başvuru hakkı şirket olmaya değil SMK m.36’daki sıfata bağlıdır. Üretici grupları ve ilgili kuruluşlar başvurabilir; tek üretici olduğunu kanıtlayan gerçek kişi de başvuru yapabilir.

2. Tescilli adı kullanmak için yeniden başvuru gerekir mi?

Hayır. Mevcut sicil şartlarını sağlayan üretici ve pazarlamacılar kullanabilir. Faaliyetin niteliğine göre bildirim, kayıt ve denetim yükümlülükleri bulunabilir.

3. Mahreç işaretli ürünü her şehirde üretebilir miyim?

Her ürün için aynı cevap verilemez. Tescil belgesinin hangi aşamaları hangi coğrafi alana bağladığına bakılmalıdır.

4. Coğrafi işaretli ürünü internet üzerinden satabilir miyim?

Evet; uygun ürünü, özelliklerini ve gerekli bilgilerini koruyarak satabilirsiniz. Yalnızca satış yapanların bildirim istisnası, yanıltıcı ilan verme hakkı sağlamaz.

5. Amblem ücretsiz olduğu için herkes kullanabilir mi?

Hayır. Görselin ücretsiz temin edilmesi, ürünün tescil koşullarını sağladığı anlamına gelmez.

6. Kendi markamla birlikte coğrafi işareti kullanabilir miyim?

Koşulları sağlayan üründe birlikte kullanım mümkündür. Coğrafi işareti kendi tekelinizdeki marka gibi sahiplenmek farklı bir konudur.

7. Coğrafi işaret tescilinin yenilemesi var mı?

Markalardaki gibi on yıllık yenileme yoktur. Denetim ve diğer tescil yükümlülükleri devam eder.

8. “Tarzında” yazarsam ihlal riski ortadan kalkar mı?

Hayır. Çağrıştırma, taklit veya yanıltıcılık varsa bu ifade tek başına koruma sağlamaz.

9. Coğrafi işaret ihlalinde manevi tazminat alınabilir mi?

SMK m.149/4 uyarınca bu hak bakımından manevi tazminat istenemez. Diğer hukuki talepler kendi koşullarıyla değerlendirilir.

10. Türkiye tescili AB amblemini kullanma hakkı verir mi?

Tek başına vermez. İlgili AB koruması, ürün şartnamesi ve amblem kuralları ayrıca sağlanmalıdır.

Kaynaklar

Kaynak kontrol tarihi: 23 Ekim 2026. Metindeki köşeli parantezli numaralar aşağıdaki kaynaklara gönderme yapar. Ürün örneklerinde, genel tanıtım sayfasıyla yetinilmeyerek tescil belgelerindeki kullanım ve üretim koşulları esas alınmıştır.

[1] 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu. Özellikle m.33–54, 148–151, 156, 159–160. TÜRKPATENT kanun metni; TBMM kabul metni.

[2] Sınai Mülkiyet Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik. RG 24.04.2017, 30047; özellikle m.35–46. UYAP mevzuat kaydı; yönetmelik metni.

[3] TÜRKPATENT, Coğrafi İşaretler ve Geleneksel Ürün Adları Başvuru Kılavuzu 2026. Resmî kılavuz.

[4] TÜRKPATENT, 2026 Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı İşlem Ücretleri. Resmî ücret tablosu.

[5] TÜRKPATENT, EPATS Denetim Kılavuzu. Faaliyet gösteren listesi, bildirim ve denetim raporu işlemleri. Resmî kılavuz.

[6] Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblem Yönetmeliği. RG 29.12.2017, 30285; özellikle m.4–7. TÜRKPATENT yönetmelik metni; amblem kullanım kılavuzu; resmî amblemler.

[7] TÜRKPATENT, Denetim Nasıl Yapılır? Resmî açıklama.

[8] TÜRKPATENT, Yeniden İnceleme ve Değerlendirme. Kurul kararlarına karşı başvuru ve dava süreleri. Resmî açıklama.

[9] Beypazarı Kurusu, tescil no.173, mahreç işareti. Tescil belgesi.

[10] Ankara Simidi, tescil no.235, mahreç işareti. Tescil belgesi.

[11] Aydın İnciri, tescil no.90, menşe adı. Tescil belgesi.

[12] Hereke İpek Halısı, tescil no.1, mahreç işareti. Tescil belgesi.

[13] Yargıtay 11. HD, 12.03.2025, E.2024/3022, K.2025/1741. Doğrudan emsal; coğrafi işaret içeren sonraki marka başvurusu. UYAP tam metin kaydı.

[14] Yargıtay 11. HD, 11.03.2010, E.2008/10674, K.2010/2689. Yakın emsal; eski 555 sayılı KHK döneminde ürün görünümü, coğrafi işaret ve haksız rekabet. UYAP tam metin kaydı.

[15] Yargıtay 11. HD, 04.06.2026, E.2025/5880, K.2026/3258. Yakın emsal; coğrafi yer adı içeren markada karıştırılma ve coğrafi kaynak yanıltıcılığı ayrımı. Tam metin, UYAP Mevzuat ve İçtihat Programında Yargıtay filtresiyle doğrulanmıştır; yukarıdaki esas ve karar numaralarıyla aranabilir.

[16] Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AB) 2024/1143 sayılı Tüzüğü. Özellikle m.9, 13, 14 ve 27. EUR-Lex güncel birleştirilmiş metin kaydı; WIPO Lex metni; Avrupa Komisyonunun koruma sistemleri açıklaması.

[17] Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin (AB) 2023/2411 sayılı Tüzüğü. El sanatları ve endüstriyel ürünler; özellikle m.8, 22 ve 73. EUR-Lex metin kaydı.

[18] Avrupa Komisyonu, GI and TSG Systems Frequently Asked Questions. Son güncelleme 10.09.2026; özellikle üçüncü ülke başvuru sahipleri, üretici grubu ve ticaret odalarına ilişkin açıklamalar. Resmî soru-cevap belgesi.

[19] EUIPO, 01.12.2025 tarihli el sanatları ve endüstriyel ürün başvuruları duyurusu. Yeni sistemin başlangıcı, üçüncü ülke başvuruları ve GIportal. Resmî duyuru.

[20] Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. RG 26.01.2017, 29960 mükerrer; özellikle m.7, m.25 ve Ek-5. Tarım ve Orman Bakanlığı sitesindeki metin.

[21] 6100 sayılı HMK ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu. HMK m.389–397 ve delil tespiti hükümleri; 6325 m.18/A/16. HMK UYAP kaydı; 7251 sayılı Kanun ile HMK m.393 değişikliği; Adalet Bakanlığı 6325 sayılı Kanun metni.

[22] 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A. Dava şartı arabuluculuğun kapsamı; 7445 sayılı Kanun m.31 ile değişiklik. TBMM değişiklik metni.

[23] İdari başvuru mercilerine ilişkin resmî açıklamalar. Tarım ve Orman Bakanlığı, il/ilçe müdürlüklerine başvuru ve Alo 174; Ticaret Bakanlığı, Reklam Kuruluna şikâyet.

UYAP araştırmasının kapsamı: “coğrafi işaret”, “coğrafi işaret” ile “tecavüz”, “coğrafi” ile “tekeline” ve “coğrafi yer adları” gibi farklı sorgular kullanılmıştır. Yukarıdaki üç karar tam metinleriyle değerlendirilmiştir. Eski mevzuata dayanan karar ve yalnızca coğrafi yer adı içeren markaya ilişkin karar, doğrudan emsal olarak sunulmamıştır. Doğrulanmış karşıt karar bulunamadığı yönündeki araştırma sınırı makalede ayrıca açıklanmıştır.